Tytuł naukowy:

 

profesor doktor habilitowany

 

 Stanowisko:

 

profesor zwyczajny w Katedrze Języka Polskiego UP

 

Zainteresowania naukowe:

  • onomastyka historyczna (głównie antroponimia Krakowa okresu średniopolskiego) i współczesna
  • nazewnictwo w aspekcie gwary ludowej
  • dialektologia i język mówiony (perspektywa socjolingwistyczna)
  • językoznawstwo statystyczne
  • język pisarzy (słownictwo)
  • język polski na pograniczach (zwłaszcza polszczyzna na Grodzieńszczyźnie)

 

Organizacje naukowe i redakcje:

 

  • Polskie Towarzystwo Językoznawcze
  • Komisja Językoznawstwa O/PAN w Katowicach i Krakowie
  • Towarzystwo Miłośników Języka Polskiego
  • Łomżyńskie Towarzystwo Naukowe im. Wagów
  • Komisja Onomastyczna przy Komitecie Językoznawstwa PAN w Krakowie
  • Towarzystwo Kultury Języka Zarząd Główny w Warszawie TKJ Oddział w Łomży
  • Komisja Socjolingwistyki przy Międzynarodowym Komitecie Slawistów
  • Rada Naukowa prac zbiorowych „Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Linguistica”
  • Rada Redakcyjna „Polszczyzny Mazowsza i Podlasia” (Towarzystwo Kultury Języka Zarząd Główny w

Warszawie Oddział TKJ w Łomży)

 

 Wybrane publikacje:

 

Monografie:

  1. Słownictwo „Dziadów” Adama Mickiewicza w świetle analizy statystycznej (wybór problematyki).  Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Katowice 1986, ss. 142.
  1. 2. Antroponimia Krakowa od XVI do XVIII wieku. Proces kształtowania się nazwiska. Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Katowice 2004, ss. 608.
  1. Imiennictwo krakowian od XVI do XVIII wieku na tle historii i kultury. Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Pedagogicznego w Krakowie, Kraków 2013.

Podręczniki, skrypty:

  1. Dialektologia. Materiały pomocnicze. Konteksty socjolingwistyczne i etnolingwistyczne (współautorstwo: Aldona Skudrzyk). Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Katowice 2010, ss. 281.

Artykuły:

  1. Nazewnictwo w „Dziadach” Adama Mickiewicza. W: „Język Artystyczny”. T. 2, Katowice 1981, s. 145–170.
  1. Statystyczna struktura słownictwa „Dziadów” Adama Mickiewicza. W: „Prace Językoznawcze”, wyd. Uniwersytet Śląski. T. 12, Katowice 1985, s. 57–79.
  1. Stopień zwerbalizowania dramatu romantycznego na przykładzie „Dziadów” Adama Mickiewicza. W: „Język Artystyczny”. T. 4, Katowice 1986, s. 73–83.
  1. Złożenia rzeczownikowe w staropolszczyźnie. „Język Polski” LXXIII, 1993, z. 1–2, s. 30–40.
  2. Wyrazy-klucze w „Dziadach” Adama Mickiewicza odzwierciedleniem postaw ideowoartystycznych poety. W: „Prace Językoznawcze” Wyższa Szkoła Pedagogiczna w Krakowie. T. VIII, Kraków 1994, s. 209–220.
  1. Pogranicze dialektalne śląsko-małopolskie i jego historyczne uwarunkowania. W: „Prace Językoznawcze”. T. 22: Studia historycznojęzykowe Uniwersytetu Śląskiego, Katowice 1994, s. 147–156.
  1. Polszczyzna pisana inteligencji polskiej na Białorusi. W: Język polski dawnych Kresów Wschodnich. Tom 1. Studia i materiały, pod red. J. Riegera, Warszawa 1996 , Wydawnictwo Naukowe Semper, s. 111–124.
  1. Pragmatyczny aspekt nazw własnych we współczesnej polszczyźnie użytkowej. W: 12. Slovenská Onomastická Konferencia a 6. Seminár „Onomastiká a Škola”, 25–26 octóbra 1995. Zbornik referátov. Zostavili Milan Majtán a František Ruščak, Prešov 1996, s. 68–73.
  1. Losy nazw własnych na ziemiach polskich w czasie okupacji hitlerowskiej (nazwy miejscowe i nazwy ulic). W: „Prace Językoznawcze” UŚ, T. 25: Studia historycznojęzykowe, Katowice 1998, s. 143–152.
  1. Nazwiska odprzezwiskowe krakowian w XVI wieku. W: Warchoł S., red.: Rozprawy Slawistyczne. T. 15: „Przezwiska i przydomki w językach słowiańskich”. Część II , Lublin 1999, s. 45–58.
  1. Nazwiska odzawodowe krakowian w średniopolszczyźnie (perspektywa kulturowa). W: Biolik M., Metodologia badań onomastycznych, Olsztyn 2003, s. 205–216.
  1. O pewnym typie motywacyjnym przezwisk antroponimicznych we współczesnej polszczyźnie. W: Bednarczuk L., Stachurski E., Szymański T., red.: Annales Academiae Paedagogicae Cracoviensis 19. Studia Linguistica II, Kraków 2004, s. 429–441.
  1. Miejsce gwary ludowej w języku mieszkańców miast Górnego Śląska i Zagłębia. W: Sędziak H., red.: Polszczyzna mówiona mieszkańców miast. Księga referatów z konferencji językoznawczej w Białymstoku, Białystok 2004, s. 79–91.
  1. Imiona Ślązaków w komunikacji potocznej. W:. Ignatowicz-Skowrońska J., red.: Nazewnictwo na pograniczach. Rozprawy i studia t. (DCLX) 586, Szczecin 2005, s. 155–167.
  1. Elementy germańskie w średniopolskiej antroponimii Krakowa. Przenikanie kultur. W: Studia Philologica Slavica. Festschrift für Gerhard Birkfellner zum 65. Geburtstag. Teilband I-II, herausgegeben von Benhard Symanzik. Münstersche Texte zur Slavistik, herausgegeben von Gerhard Birkfellner und Bernhard Symanzik. LIT Verlag Münster-Berlin-Hamburg-LondonWien. LIT Verlag Berlin 2006, s. 621–634.
  1. Gwarowa leksyka apelatywna – podstawą kreacji przezwisk ludowych (na przykładzie Żywiecczyzny). W: Wokół polszczyzny dawnej i obecnej, pod red. B. Nowowiejskiego, Białystok 2006, s. 301–312.
  1. Najpopularniejsze imiona żeńskie w średniopolskich dokumentach krakowskich przejawem trwałości tradycji i kultury. Prace Filologiczne, tom LIII, Warszawa 2007, s. 479–486.
  1. O germanizmach w języku mówionym mieszkańców miast śląskich raz jeszcze (na przykładzie Rybnickiego Okręgu Przemysłowego). W: Miasto. Przestrzeń zróżnicowana językowo, kulturowo i społecznie, pod red. M. Święcickiej, Bydgoszcz 2008, s. 147–162.
  1. Wariantywność a emocjonalność w obrębie imion w komunikacji potocznej (na materiale pogranicza – Kresów południowo-wschodnich). W: Rejestr emocjonalny języka. Praca zbiorowa pod redakcją naukową Krystyny Wojtczuk, Violetty Machnickiej, Siedlce 2009, s. 189–198.
  1. Funkcje elementów wschodniosłowiańskich w tekście „Dziadów” Adama Mickiewicza, [w:] Tworczestwo Adama Mickiewicza i sowrjemiennaja mirowaja kultura. Sbornik naucznych rabot. Pod red. S. F. Musijenko, Grodno 2010, s. 53–66.
  1. Imiona męskie w XVI-wiecznych dokumentach krakowskich w perspektywie tradycji i kultury, [w:] Miasto w perspektywie onomastyki i historii, pod red. Ireny Sarnowskiej-Giefing i Magdaleny Graf, Wyd. PTPN, Poznań 2010, s. 209–219.
  1. Współczesne przemiany w zakresie leksyki gwarowej (na przykładzie gwar południowej Polski). W: Polszczyzna Mazowsza i Podlasia, tom XIV, pod red. D. Czyż i M. Frąckiewicz, Łomża 2010 (ŁTN im. Wagów), s.225–235.
  1. Miejsce onomastyki w dydaktyce akademickiej, w: Istnieć w kulturze. Między teorią a praktyką edukacyjną, pod red. Małgorzaty Święcickiej, Danuty Jastrzębskiej-Golonki i Agnieszki Rypel, Bydgoszcz 2010, s.273–284.
  1. Nominaty abrewiacyjne jako model nazewniczy we współczesnej cywilizacji a nazwy kwiaciarni (na przykładzie województwa śląskiego), [w:] Z zagadnień językoznawstwa słowiańskiego. Tom dedykowany prof. Stefanowi Warchołowi, red. Feliks Czyżewski, Rozprawy Slawistyczne 23, Lublin 2011, s. 231–240.
  1. Jeszcze o profesjonalizmach górniczych (neosemantyzmy), [w:] Odmiany stylowe polszczyzny – dawniej i dziś. Pod red. Urszuli Sokólskiej, Białystok 2011, s.253–264.
  1. Rodzime” czy „obce” w aspekcie proprialnym – kilka refleksji, [w:] Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Logopaedica IV – „Język – kultura – edukacja”, pod red. Leszka Bednarczuka, Stanisława Koziary, Haliny Pawłowskiej-Jaroń, Edwarda Stachurskiego, Kraków 2011, s. 446–454.
  1. Językoznawczy warsztat badań nad twórczością Elizy Orzeszkowej, w: Tworczestwo Elizy Orzeszko w esteticzeskom prostranstwie sowriemiennosti. Pod red. Swietłany Musijenko, Grodno, 2011, s. 204–215.
  1. Imiona mieszkańców miast Górnego Śląska i Zagłębia Dąbrowskiego w perspektywie socjolingwistycznej, w: Onomastica Slavogermanica XXX, Wrocław 2011, s. 197–207.
  1. Miasto czy wieś w perspektywie badań socjolingwistycznych i dialektologicznych, w: Miasto. Przestrzeń zróżnicowana językowo, kulturowo i społecznie, pod red. Małgorzaty Święcickiej, Bydgoszcz 2012, s.349–363.
  1. Germanizmy w śląskim profesjolekcie górniczym, w:]MISCELLANEA SLAVICA MONASTERIENSIA. Gedenkschrift fȕr Gerhard Birkfellner, gewidmet von Freunden, Kollegen und Schȕlern. Hg. v. Bernhard Symanzik. Berlin 2013.
  1. Wokół imienia i nazwiska Jubilata – nazwy osobowe w perspektywie lingwistyki kulturowej, w: Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Linguistica VIII, Wyd. Naukowe UP, Kraków 2013, s. 276–285.
  1. Wartość społeczno-kulturowa gwary ludowej a stopień jej zachowania w dobie współczesnych przemian cywilizacyjnych, w: Język w środowisku wiejskim. Tom II: Gwara – społeczeństwo – kultura, pod red. Elżbiety Rudnickiej –Firy i Marzeny Błasiak-Tytuły, Collegium Columbinum, Kraków 2014, s. 13–25.
  1. Określenia identyfikacyjne kobiet w szesnastowiecznych dokumentach krakowskich w aspekcie społeczno-obyczajowym i historyczno-kulturowym, w: Funkcje nazw własnych w kulturze i komunikacji. Redakcja naukowa: Irena Sarnowska, Mieczysław Balowski, Magdalena Graf, Wydział Filologii Polskiej i Klasycznej UAM, Poznań 2015,  s. 525-537.
  1. Wizerunek człowieka zawarty w antroponimach przezwiskowych (wartościowanie we współczesnym socjolekcie młodzieżowym), w: Bydgoskie Studia nad Pragmatyką Językową 2. Globalizacja a przemiany języków słowiańskich. Pod redakcją Haliny Kurek, Małgorzaty Święcickiej, Moniki Peplińskiej, Bydgoszcz 2016, s. 308-320.
  1. Wartości i wartościowanie w języku dzieci – dobro i zło, w: Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Logopedica V, pod red. S. Koziary, M. Mączyńskiego, M. Michalika, E. Rudnickiej-Firy, Kraków 2016, s.49-57.
  1. Ludowe antroponimy przezwiskowe a gwara w dobie współczesnych przemian cywilizacyjnych, [w:]  „Onomastica” Rocznik LX, Kraków 2016, s. 187 -200.

 

Redakcje:

 

  1. GorszeNIE w literaturze, języku, mediach i edukacji, Wydawnictwo Uniwersytetu Pedagogicznego im. KEN w Krakowie, Kraków 2013 (współredaktor: Bogusław Skowronek). 2. Język w środowisku wiejskim.

Gwara – społeczeństwo – Kultura, t. II, Collegium Columbinum, Kraków 2014 (współredaktor: Marzena Błasiak-Tytuła).

  1. „Język w środowisku wiejskim. Gwara- społeczeństwo – Kultura, tom II, Wyd. Collegium Columbinum, Kraków 2014 (współred. Marzena Błasiak-Tytuła) oraz: Słowo wstępu, s. 9-10.
  1. Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Logopedia V, Wyd. Naukowe UP, Kraków 2016 (współred.: S. Koziara, M. Mączyński, M. Michalik).

 

Konferencje:

czynny udział (z referatami) w konferencjach naukowych (o różnej tematyce językoznawczej),

  • krajowych i międzynarodowych, organizowanych przez ośrodki naukowe w kraju, m. in. we Wrocławiu (2008 r.), Szczecinie (2004 r.), Warszawie (2008 r.), Krakowie (2007, 2008 r.), Poznaniu (2006 r.), Białymstoku (2006 r.), Katowicach (2005, 2006 r.), także
  • za granicą (Niemcy – Münster 2006 r., Białoruś – Grodno 2008 r.), Bułgaria – Sofia 1978 r., Słowacja – Prešov 1995);
  • udział w konferencjach cyklicznych:

onomastycznych (organizowanych w różnych ośrodkach naukowych, m. in. w Krakowie, Olsztynie, Lublinie, Warszawie, Wrocławiu), Miasto w kontekście językowo-kulturowym (Uniwersytet Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy) oraz Rejestr emocjonalny języka (Akademia Podlaska w Siedlcach);

  • udział w corocznych konferencjach językoznawczych nt. Językowa przeszłość Mazowsza i Podlasia w             w Łomży (Łomżyńskie Towarzystwo Naukowe im. Wagów);
  • udział w Zjazdach Polskiego Towarzystwa Językoznawczego

 

Działalność pedagogiczna i organizacyjna:

 

prowadzi zajęcia (na studiach stacjonarnych i niestacjonarnych) z wstępu do onomastyki, metodologii badań językoznawczych, gramatyki historycznej języka polskiego, dialektologii, historii języka polskiego, dialektologii, wstępu do językoznawstwa, językoznawstwa ogólnego, wykłady monograficzne, seminaria magisterskie i licencjackie oraz praktyczną gramatykę języka polskiego z elementami porównawczej na studiach podyplomowych (Nauczanie Języka Polskiego jako Obcego);  jest opiekunem naukowym sześciu doktoratów, w tym otwarte trzy przewody doktorskie;  wypromowane dwa doktoraty;  prowadziła lektorat języka polskiego oraz zajęcia z polskiego językoznawstwa w Uniwersytecie w Münster (Niemcy) w latach 1987–1989;  pełnomocnik Rektora ds. Współpracy z Uniwersytetem im. Janki Kupały w Grodnie (od października 2007 r. do 2012 r.); kierownik Kwalifikacyjnych Studiów Podyplomowych – Nauczanie Języka Polskiego jako Obcego (od października 2008 r. do 2014 r.);

 

  • Problematyka seminariów magisterskich:

onomastyka w aspekcie diachronicznym i synchronicznym (antroponimia historyczna i współczesna, szeroko pojęta chrematonimia – nazwy ulic, nazwy firm, nagłówki prasowe itp.), onomastyka literacka, onomastyka a dialektologia (nazewnictwo w aspekcie gwary ludowej)

 

  • Kontakt: erfira@wp.pl

elzbieta.rudnicka-fira@up.krakow.pl